ในยุคที่ผู้บริโภคหันมาใส่ใจสุขภาพมากขึ้น จุดเริ่มต้นสำคัญมักเริ่มที่ “อาหาร” ไม่ว่าจะเป็นแนวโน้มการลดการบริโภคอาหารแปรรูป (Processed Food) การเลือกอาหารที่มีฟังก์ชันเสริมสุขภาพ หรือการตรวจสอบ “ฉลากอาหาร” อย่างละเอียดก่อนซื้อ ความต้องการความโปร่งใส ความเข้าใจง่ายของรายชื่อวัตถุดิบ และการหลีกเลี่ยงสารเคมีเจือปน กลายเป็นพฤติกรรมที่พบได้ทั่วไป

            โดยเฉพาะเมื่อโลกโซเชียลมีบทบาทในการแลกเปลี่ยนข้อมูลเรื่องสุขภาพและโภชนาการอย่างรวดเร็ว ทำให้ผู้บริโภคสามารถเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับสารในอาหาร อันตรายจากวัตถุเจือปน หรือแม้แต่การแชร์ประสบการณ์การแพ้อาหารผ่านโพสต์หรือคอมเมนต์ได้อย่างง่ายดาย สิ่งเหล่านี้จึงเป็นแรงผลักดันให้เกิดแนวโน้ม Clean Label หรือ “ฉลากสะอาด” ที่เน้นความโปร่งใส ความเป็นธรรมชาติ และปลอดภัยต่อผู้บริโภคมากยิ่งขึ้น

นิยามของ clean label food

            นิยามของ “คลีนลาเบล” (Clean Label) ในบริบทของอุตสาหกรรมอาหารนั้นยังคงเป็นประเด็นที่มีความหลากหลายและไม่มีข้อสรุปที่ตายตัว [1] จากมุมมองของผู้ผลิตและผู้ประกอบการ อาจมองว่าอาหารคลีนคือผลิตภัณฑ์ที่ปราศจากการเติมแต่งสารปรุงแต่งสังเคราะห์ (artificial additives/ ingredients) ไม่ว่าจะเป็นสี กลิ่น รส หรือสารกันเสีย รวมถึงการมีรายการส่วนประกอบที่สั้นกระชับ (shorter list of ingredient) และการเลือกใช้ส่วนผสมที่ผู้บริโภคทั่วไปสามารถจดจำและเข้าใจได้โดยง่าย หลีกเลี่ยงการใช้ชื่อสารเคมีเฉพาะเจาะจงที่ซับซ้อน หรือรหัสตัวเลขที่ยากต่อความเข้าใจ เช่น E-number โดยเปลี่ยนมาใช้วัตถุดิบที่มีชื่อเข้าใจง่ายและใกล้ตัว เช่น ใช้คำว่า “vinegar” แทน “acetic acid” เป็นต้น

            ในทางตรงกันข้าม มุมมองของผู้บริโภคมักจะให้ความสำคัญกับลักษณะของอาหารที่ผ่านกระบวนการแปรรูปให้น้อยที่สุด (minimally processed) มีที่มาจากธรรมชาติ (natural) ปลอดภัยต่อการบริโภค (safe) และส่งผลดีต่อสุขภาพโดยรวม (healthy) ความแตกต่างในมุมมองนี้เองที่ก่อให้เกิดความน่าสนใจและความท้าทายในการสื่อสารและการสร้างความเข้าใจที่ตรงกันในตลาดอาหารปัจจุบัน ผู้บริโภคจำนวนมากมองหาอาหารที่ไม่เพียงแต่ปราศจากสารเคมีสังเคราะห์ แต่ยังรวมถึงอาหารที่ไม่ผ่านกระบวนการผลิตมากจนเกินไป หรือมีการเติมแต่งที่ไม่จำเป็น

การปรับตัวของอุตสาหกรรมอาหาร

            กระแสคลีนลาเบลไม่ได้ส่งผลต่อผู้บริโภคเพียงฝ่ายเดียว แต่อุตสาหกรรมอาหารเองก็ต้องมีการปรับตัวอย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะในกลุ่มอาหารที่เสื่อมเสียง่าย เช่น เนื้อสัตว์ ผลิตภัณฑ์นม หรืออาหารพร้อมรับประทาน ซึ่งเดิมอาศัยสารเคมีเจือปนเพื่อถนอมอายุการเก็บรักษา ก็มีการผลิตสารยืดอายุที่ตอบโจทย์คลีนลาเบลมากยิ่งขึ้นตามความต้องการของตลาด

เช่น:

            •แทนที่ sodium nitrite, lactate, และ diacetate ด้วยสารสกัดธรรมชาติ เช่น สารหมักจากเซเลอรี่, น้ำตาล, และน้ำส้มสายชู ที่สามารถควบคุมการเจริญเติบโตของแบคทีเรียได้ในระดับที่ใกล้เคียงกัน [1]

            •การใช้ผลิตภัณฑ์จากการหมักน้ำตาลข้าวโพดและน้ำส้มสายชู เพื่อยับยั้งเชื้อ Listeria  ในผลิตภัณฑ์เนื้อสัตว์ [1]

            การปรับสูตรเหล่านี้อาจมีต้นทุนสูงขึ้น และต้องผ่านกระบวนการทดสอบความปลอดภัยและประสิทธิภาพอย่างเข้มงวด แต่ก็ช่วยให้อุตสาหกรรมสามารถนำเสนอผลิตภัณฑ์ที่ปลอดภัย และตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภคได้ดียิ่งขึ้น

            ในบทความถัดไป เราจะพาคุณไปรู้จักกับวิธีทางเลือกใหม่ที่กำลังได้รับความนิยม เพื่อนำมาใช้แทนสารเคมีสังเคราะห์ในการยืดอายุอาหาร ซึ่งเป็นอีกหนึ่งแนวทางในการตอบโจทย์คลีนลาเบล ติดตามได้เร็ว ๆ นี้

References

1.Choi, D., Bedale, W., Chetty, S., & Yu, J. H. (2024). Comprehensive review of clean‐label antimicrobials used in dairy products.Comprehensive reviews in food science and food safety, 23(1), e13263.